Τουριστικός Οδηγός Ξάνθης

Ιστορία της Ξάνθης

Η «Κυρά και Αρχόντισσα της Θράκης» και «Η πόλη με τα χίλια χρώματα»

 

Η Ξάνθη είναι πόλη της Θράκης στη Βόρεια Ελλάδα. Αποτελεί την πρωτεύουσα της ομώνυμης Περιφερειακής Ενότητας και την έδρα του ομώνυμου Δήμου. Υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Ο πληθυσμός της ανέρχεται σε 65.133 μόνιμους κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011. Βρίσκεται κτισμένη στις παρυφές του Αχλαδόβουνου και τη διαρρέει ο ποταμός Κόσυνθος. Ο πολιούχος της Ξάνθης είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και η ημέρα της Αποτομής της Τίμιας Κεφαλής του στις 29 Αυγούστου, είναι αργία για την πόλη.

Για το όνομα της πόλης υπάρχουν δύο απόψεις: Η πρώτη, πως Ξάνθη ονομαζόταν μία από τις κόρες του Ωκεανού και της Τηθύας και η δεύτερη, πως προέρχεται από μια αμαζόνα που είχε το όνομα Ξάνθη και βασίλευε τότε στην περιοχή.

Ιστορικά, η περιοχή κατοικείται από τους Νεολιθικούς χρόνους, όπως μαρτυρούν και τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύφθηκαν στην πεδιάδα της Ξάνθης. Από τον 11ο π.Χ. αιώνα άρχισε η εγκατάσταση των θρακικών φυλών.

Οι πρώτες αναφορές, την περίοδο των αρχαίων χρόνων, κάνουν λόγο για ένα χωριό που βρισκόταν στο πέρασμα του ποταμού Κοσσινίτη-Κοσύνθου, ακριβώς στην είσοδο της χαράδρας προς το εσωτερικό της ορεινής περιοχής. Το χωριό αυτό στα αρχαιοθρακικά ονομαζόταν Πάρα (το) και σήμαινε το πέρασμα, διάβαση. Είχε δηλαδή την ίδια έννοια με το νοτιοελληνικό πόρος: διάβαση. Με την πάροδο του χρόνου το όνομα του χωριού αυτού ενώθηκε με το άρθρο “το” και έτσι μετονομάσθηκε σε Τόπαρα ή Τόπειρος με την ίδια πάντα σημασία. Με τη διέλευση της Εγνατίας οδού μέσα από το χωριό αυτό (100 π.Χ.) το Τοπάρα αναπτύχθηκε σε πλούσια πόλη και ακμαία, «ελεύθερη» με δικά της νομίσματα (2ος αιώνας μ.Χ.).

Την εποχή του Χαλκού η περιοχή δέχεται επιδράσεις από την Τροία, τη Λέσβο και τη Λήμνο. Σύμφωνα με τον Όμηρο, οι Θράκες είναι καλοί πολεμιστές, με γυμνασμένα άλογα και αξιόλογη μεταλλουργία χρυσού και αργύρου.

Από τον 7ο αι. π.Χ., που ιδρύεται η αποικία των Αβδήρων, ως το 330 μ.Χ., που αρχίζει η Βυζαντινή περίοδος, έχουμε τη διαμόρφωση νέας κατάστασης ακμής και λάμψης. Σημαντικό ρόλο παίζουν τα Άβδηρα και άλλες αποικίες που διευκολύνουν τη διείσδυση του Ελληνικού πολιτισμού και τον εξελληνισμό των Θρακών. Τον 8ο μ.Χ. η πόλη καταστράφηκε, άγνωστο αν αυτό συνέβη από σεισμό ή βαραβαρικές επιδρομές, όμως ξανακτίσθηκε. Άλλαξε όνομα και μετονομάσθηκε σε (λατινικό) Ρούσιο (ίσως γιατί νόμισαν ότι η ονομασία Τόπερος προερχόταν από το Τόπυρος που σημαίνει το πύρινο).

Η πόλη Ξάνθεια, που ταυτίζεται πιθανώς με τη σημερινή Ξάνθη, μνημονεύεται τον 1ο π.Χ. αιώνα από τον Στράβωνα: «Μετά δε την ανά μέσον λίμνην (Βιστονίδα) Ξάνθεια, Μαρώνεια και Ίσμαρος…». Επειδή η πόλη δεν αναφέρεται από άλλη μεταγενέστερη αρχαία πηγή, εικάζεται ότι ίσως να μην κατάφερε να επιβιώσει στα ρωμαϊκά χρόνια και εγκαταλείφτηκε από τους κατοίκους της. Ωστόσο, φαίνεται πως ξανακατοικήθηκε τον 3ο μ.Χ. αιώνα, όταν οι συχνές βαρβαρικές επιδρομές εξανάγκασαν τους πληθυσμούς να μετακινηθούν, για μεγαλύτερη ασφάλεια, προς τα ορεινή μέρη.

Ως Ξάνθεια μαρτυρείται και το 879 μ.Χ. όταν ο επίσκοπός της Γεώργιος, αναφέρεται να συμμετέχει στην Δ΄ Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης (εν Αγία Σοφία). Ωστόσο δεν υπάρχει κανένα αρχαιολογικό τεκμήριο για την ταύτιση της αρχαίας πόλης με την ομώνυμη βυζαντινή καθώς η θέση της αρχαίας Ξάνθειας δεν είναι ξεκάθαρη όμως τοποθετείται πιο ανατολικά από τη βυζαντινή και κυρίως πέρα από τη λίμνη της Βιστωνίδας.

Η πόλη αποτέλεσε σταθμό της εκστρατείας του Ανδρόνικου Γ΄ του Παλαιολόγου το 1327 κατά τον εμφύλιο πόλεμο που επικρατούσε εκείνη την εποχή.

Η Ξάνθη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1375. Στο τέλος του 14ου αι. αρχίζει ο εποικισμός της περιοχής με μουσουλμάνους και ο εξισλαμισμός των ορεινών περιοχών του νομού.

Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 οι Ξανθιώτες συμμετείχαν στων αγώνα για την ανεξαρτησία με κυριότερο οπλαρχηγό τον καπετάν Γεώργιο Δημητρίου.

 

Τοπική αρχιτεκτονική στη παλιά πόλη – “σαχνισιά“: ξύλινα μαδέρια-υποστυλώματα στηρίζουν τα δωμάτια του ορόφου που επεκτείνονται πέρα από τα όρια της τοιχοποιίας του ισογείου .

Η ανάπτυξη της περιοχής αρχίζει με την καλλιέργεια του καπνού τον 17ο αι., ενώ τον επόμενο αιώνα η Γενισέα και η Ξάνθη γίνονται γνωστές παγκοσμίως λόγω του καπνού. Η άνθηση της πόλης επήλθε τον 18ο με 19ο αιώνα, οπότε και η πόλη έγινε γνωστή για τον καπνό της. Την αποκαλούσαν και Μικρό Παρίσι, εξαιτίας του πλούτου που είχε εκείνη την εποχή. Την οικονομική άνθηση της πόλης σταμάτησαν η ελληνική επανάσταση, κατά την οποία πολλοί Ξανθιώτες συνελήφθησαν και φυλακίσθηκαν (μεταξύ των οποίων και ο τότε μητροπολίτης Σεραφείμ) και οι δυο αλλεπάλληλοι σεισμοί το 1829 (Μάρτιο και Απρίλιο) που ισοπέδωσαν την πόλη και τα χωριά της περιοχής. Η πρώτη φάση οικοδόμησης της σημερινής Παλιάς Πόλης, διατηρώντας μεγάλο μέρος του παλαιότερου πολεοδομικού ιστού, εκτιμάται ότι έγινε μεταξύ 1830 – 1845 με οικοδόμους από την Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο. Μετά την καταστροφή της Γενισέας το 1870 ξεκινά η δεύτερη φάση οικοδόμησης της πόλης. Η πόλη έγινε το διοικητικό κέντρο της περιοχής ενώ το 1891 ολοκληρώθηκε η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης – Κωνσταντινούπολης. Την περίοδο 1870 – 1910 στην πόλη αναπτύχθηκε έντονη οικονομική δραστηριότητα και καταγράφεται οικονομική άνθηση.

 

Μοναστήρια Ξάνθης

Τα πιο σημαντικά μοναστήρια στον Νομό Ξάνθης που θα πρέπει κάποιος να επισκεφθεί αν βρεθεί εδώ είναι :

Το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου  (Μετόχι  της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους) βρίσκεται σε μια μαγευτική τοποθεσία, μέσα στον βιότοπο της λίμνης Βιστωνίδας, στο Πόρτο Λάγος. Ο επισκέπτης οδηγείται στο μοναστήρι μέσω μιας ξύλινης γέφυρας. Τουριστικός σταθμός για χιλιάδες επισκέπτες, που δεν χορταίνουν να θαυμάζουν το φυσικό τοπίο. Πέρα όμως από την ομορφιά της φύσης, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου και το παρεκκλήσι της Παντάνασσας (με την ομώνυμη θαυματουργή εικόνα), ελκύουν χιλιάδες πιστούς κάθε χρόνο, οι οποίοι έρχονται να προσκυνήσουν. Λειτουργεί ξενώνας και μουσείο με ευρήματα από τα Άβδηρα και τη λίμνη Βιστωνίδα.

Το μοναστήρι Παναγίας Καλαμούς, Το μοναστήρι αυτό, όπως είναι σήμερα, θεωρείται χρονολογικά το πιο σύγχρονο, καθώς το κτίσμα που περιβάλει το ναό είναι μόλις των αρχών του 20ου αιώνα και το καθολικό του ανεγέρθηκε μόλις το 1965. Βρίσκεται βόρεια της Ξάνθης, σε υψόμετρο 170 μέτρων. Το όνομά της προέρχεται πιθανότητα από την εύρεση της εικόνας μέσα σε καλαμιές. Πρόκειται για γυναικείο μοναστήρι.

Το μοναστήρι Παναγιάς Αρχαγγελιώτισσας, Τα θεμέλια της Ιεράς Μονής Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας μπήκαν πριν τους σεισμούς του 1829. Μετά τους σεισμούς και την ισοπέδωση μεγάλου τμήματός της, ανοικοδομήθηκε το 1840 από τον τότε Μητροπολίτη Ξάνθης, Ευγένιο. Βρίσκεται σε υψόμετρο 160 μέτρων, που συνεπάγεται μια θαυμάσια θέα. Το καθολικό της είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου. Σύμφωνα με μια εκδοχή, η ονομασία του μοναστηριού προήλθε από μια μικρή εικόνα, η οποία παριστάνει την Θεοτόκο μαζί με τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και φέρει την επιγραφή: «Αρχαγγελιώτισσα».

Το μοναστήρι Ταξιαρχών, Η Μονή βρίσκεται βορειοδυτικά της Ξάνθης, μέσα σε δάσος, σε υψόμετρο 150 περίπου μέτρων. Άγνωστο μέχρι σήμερα παραμένει το πότε χτίστηκε. Το καθολικό της είναι το αρχαιότερο μνημείο της Ξάνθης και χρονολογείται γύρω στα τέλη του 9ου αιώνα. Από πλευράς ρυθμού, είναι βυζαντινός τρίκογχος ναός με τρούλο, και φαίνεται ότι άντεξε τους σεισμούς του 1829 που συντάραξαν την περιοχή, αντίθετα από τη Μονή, η οποία γκρεμίστηκε. Ο τότε Μητροπολίτης με την βοήθεια των κατοίκων της Ξάνθης όμως την ξανάχτισαν. Γύρω στο 1907, με πρωτοβουλία του τότε Μητροπολίτη Σγουρού και με αφορμή ζημιές στην ανατολική πτέρυγα, έγινε ανοικοδόμηση του χώρου, ο οποίος προορίστηκε για νοσοκομείο ή ορφανοτροφείο. Λειτούργησε μάλιστα ως τέτοιος, όταν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή φιλοξένησε ορφανά που έφτασαν ως εδώ. Αυτό όμως κράτησε μέχρι το 1936, διότι στη συνέχεια μετατράπηκε σε στρατώνα. Το 1974, μετά από φοβερή πυρκαγιά, διασώθηκαν μονάχα ο ναός και οι εικόνες του. Ο τότε Μητροπολίτης Ξάνθης Αντώνιος αποφασίζει να χτίσει πάνω στα ερείπια ένα νέο, σύγχρονο κτήριο, με όλα τα απαραίτητα, ώστε να συνεχιστεί η πνευματική καλλιέργεια που προσφερόταν μέχρι τότε σε φιλόδοξους νέους. Από το 1974 μέχρι σήμερα, στο χώρο της ανδρικής αυτής μονής, στεγάζεται η Εκκλησιαστική Σχολή Ξάνθης, στην οποία παρέχεται κυρίως εκκλησιαστική παιδεία.

DCIM\100MEDIA\DJI_0017.JPG

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Δρυμιάς, Ανοικοδομήθηκε το 1835 και πήρε τη μορφή που έχει σήμερα. Ως προς τον ρυθμό πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική, με νάρθηκα και γυναικωνίτη. Όλα τα κειμήλια προέρχονται από δωρεές. Εντύπωση προκαλεί η απουσία τοιχογραφιών στο Ιερό, όπου υπάρχει μόνο η Αγία Τράπεζα και μία εικόνα του Εσταυρωμένου, έργο του Φώτη Κόντογλου. Αξίζει κανείς να θαυμάσει και την «Κοιμωμένη Ευθαλία», η οποία βρίσκεται στον περίβολο του Ναού. Σύμφωνα με την επιγραφή που συνοδεύει το άγαλμα, πρόκειται για αφιέρωμα του συζύγου της, που φιλοτεχνήθηκε όταν η Ευθαλία «έφυγε» από χολέρα.

Ιστορικός Ναός Αγίας Παρασκευής Αβδήρων, Ανοικοδομήθηκε το 1845 αφού υπήρξε και αυτή «θύμα» των σεισμών του 1829. Τρίκλιτη βασιλική, πλατιά στο κέντρο και στενή στα πλάγια. Το καμπαναριό χτίστηκε, σύμφωνα με επιγραφή, λίγο μετά την ανοικοδόμηση, και πιο συγκεκριμένα το 1874. Ο γυναικωνίτης έχει σχήμα που θυμίζει το γράμμα «Π» του ελληνικού αλφαβήτου. Η εικόνα της Αγ. Παρασκευής συγκεντρώνει χιλιάδες τάματα από ιάσεις πιστών.

Για τι φημίζεται η Ξάνθη

Εκτός από το γνωστό καρναβάλι που την έχει κάνει ακόμη πιο δημοφιλή τη <<πόλη με τα χίλια χρώματα>>, η Ξάνθη μπορεί να προσφέρει τόσες πολλές και διαφορετικές εμπειρίες. Νόστιμες γαστρονομικές στιγμές, γραφικές βόλτες στη παλιά πόλη και μοναδικές εμπειρίες με κανό στο Νέστο.

Παραδοσιακές Καριόκες (παραδοσιακό γλυκό Ξάνθης)

ίνο γλύκισμα, σαγηνευτικό και αινιγματικό.
Κρύβει γαστρονομικούς θησαυρούς που μόνο άμα το φτιάξεις θα τους ανακαλύψεις. Σε αυτούς οφείλεται η εκλεπτυσμένη γεύση αυτής της αυθεντικής παραδοσιακής συνταγής.
Το αφράτο παντεσπάνι τυλίγεται αγκαλιάζοντας ένα λαχταριστό μείγμα από υποβρύχιο βανίλια, γλυκιές σταφίδες και τραγανά καρύδια. Κάνει βουτιά σε ρευστή γλυκόπικρη σοκολάτα και το αποτέλεσμα είναι μοναδικής γεύσης. Απόλαυση εθιστική. Ένα κράμα παιδικότητας και κολασμένου πάθους, που δεν μπορείς να αντισταθείς.

Η καριόκα είναι δημιούργημα του κ. Γεώργιου Παπαπαρασκευά τη δεκαετία του 1930 στην Ξάνθη. Το όνομα της προέκυψε από το εξωτικό και εντυπωσιακά έντονο σοκολατί χρώμα του σώματος των κατοίκων του Ρίο της Βραζιλίας. Έχει γίνει πολύ αγαπητό γλυκό και βρίσκεται πια σε όλα τα ζαχαροπλαστεία.

Σουτζουκ Λουκουμ

Το σουτζούκ λουκούμ είναι ένα μεγάλο, μακρόστενο λουκούμι που περιέχει ζάχαρη, γλυκόζη, νεζεστέ, νερό και καρύδια (δεμένα σε σπάγκο). Τα καρύδια μπορούν να αντικαταστήσουν την έλλειψη ζάχαρης ως γλυκαντική ουσιά. Το σουτζούκ λουκούμ αρχικά εμφανίστηκε στα χαρέμια των σουλτάνων, ενώ σερβίρεται στα καφενεία μαζί με καφέ και είναι παραδοσιακό κέρασμα στα ορθόδοξα μοναστήρια. Έχει άρωμα τριαντάφυλλου, γαρίφαλου και κανέλλας.

Παλιά Πόλη Ξάνθης

Η Παλιά Πόλη της Ξάνθης βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Ξάνθης αποτελώντας τον ιστορικό της πυρήνα και καλύπτει έκταση 380.000m2.Η πόλη είναι χτισμένη μετά το 1829. Είναι η χρονιά που μεγάλοι σεισμοί καταστρέφουν πλήρως τον προηγούμενο οικισμό. Η πόλη οικοδομείται πάνω στα ερείπια και με πυρήνα τις εκκλησίες, που υπήρχαν μάλλον από την εποχή της βυζαντινής Ξάνθειας, όπως ονομαζότανε από την αρχαιότητα η πόλη της Ξάνθης

Η Παλιά Πόλη της Ξάνθης ως τόπος είναι μοναδικός. Είναι πολύτιμο πολιτιστικό κεφάλαιο για την σημερινή πόλη και την ευρύτερη περιοχή της Θράκης. Δεν θα υπήρχε, εάν το 1976 δεν ανακηρυσσόταν σε προστατευόμενο οικισμό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ανάσχεση στην πράξη του ρυμοτομικού σχεδίου του 1939 που προέβλεπε την διαπλάτυνση και ευθυγράμμιση των δρόμων. Η πολεοδομική μελέτη που ανατίθεται από την Νομαρχία Ξάνθης, σε συνεργασία με το Δήμο Ξάνθης, το 1992, παρουσιάζει με εξαιρετικό τρόπο και επάρκεια τα χαρακτηριστικά της παλιάς πόλης και αναδεικνύει την αξία του προστατευόμενου οικισμού.

Κατάληξη της μελέτης αυτής αποτέλεσε η έκδοση προεδρικού διατάγματος το 1995 (ΦΕΚ 1037/Δ’/11.09.1996, ΦΕΚ 1097/Δ’/14.12.1995), που καθορίζει τις επιτρεπτές παρεμβάσεις και χαρακτηρίζει τα διατηρητέα κτίσματα.Στην Παλιά Πόλη υπάρχουν 1.200 χαρακτηρισμένα διατηρητέα κτίσματα. Από αυτά τα 140 χαρακτηρίζονται πολύ αξιόλογα, 130 αξιόλογα, 260 χαρακτηρίζονται ως ενδιαφέροντα.

Υιοθετώντας τον παραδοσιακό οικισμό και τις ιστορικές αξίες που αυτός πρεσβεύει ΟΡΑΜΑΤΙΖΟΜΑΣΤΕ η διάσωση της παλιά πόλης να βασιστεί στην ανάπτυξη μιας «νέας» πόλης μέσα στην παλιά. Τα κύρια προβλήματα και κίνδυνοι για την παλιά πόλη είναι:

  •  Η αλλοίωση του οικισμού από παρεμβάσεις που δεν συνάδουν με την φυσιογνωμία του
  • Οι καταστροφές του πλούσιου κτηριακού αποθέματος
  • Το Κυκλοφοριακό και κυρίως η υπέρμετρη χρήση ΙΧ.

Η Παλιά Πόλη της Ξάνθης μας κάνει υπερήφανους αλλά και μας φορτίζει με ευθύνη για την διαφύλαξή της. Για εμάς που ζούμε στην Ξάνθη αλλά και στον επισκέπτη που περιδιαβαίνει τα σοκάκια της, και τις αναπάντεχες πλατείες της στα αυτιά μας ηχούν πάντα μελωδίες του μεγάλου μουσικοσυνθέτη Μάνου Χατζιδάκι που γεννήθηκε, μεγάλωσε και πρωτο-έπαιξε πιάνο στην Ξάνθη την ¨Διατηρητέαν¨ … όπως την αποκαλούσε. Πόλη μαγική η Παλιά Πόλη της Ξάνθης, που σας περιμένει να την επισκεφτείτε και να την ζήσετε, βιώνοντας μαζί μας μια μοναδική εμπειρία.